تاریخچه بازی های کامپیوتری قدمتی به اندازه تاریخچه خود کامپیوترها دارند. از حدود ۴۵ سال پیش بود که بازی های کامپیوتری ساده ای توسط دانشمندان و به منظور انجام پروژه های تحقیقاتی و یا شبیه سازی ها طراحی و ساخته شد و این صنعت عظیم را پایه ریزی نمود. صنعتی که بر اساس آمار شرکت نیو زو (NEWZOO) درآمدی بالغ بر ۱۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶ میلادی داشته است. صنعتی که علاوه بر کاربرد سرگرمی و در ژانرهایی مانند انواع شبیه سازی ها، کمک حال بسیاری از صنایع دیگر از جمله صنعت هوانوردی، خودرو و آموزش خلبانان و رانندگان بوده است. حال می پردازیم به بررسی تاریخچه طراحی و ساخت بازی های کامپیوتری.

در سال ۱۹۵۲ بازی XOX یا همان بازی مشهور tic-tac-toe توسط پرفسور ای. اس. داگلاس (A. S. Douglas – تولد ۱۹۲۱ مرگ ۲۰۱۰) و در سبک معمایی ساخته شد. این بازی بر روی کامپیوتری با نام EDSAC طراحی و اجرا می شد و از اولین برنامه های تعاملی کامپیوتر و انسان بود. دستگاه EDSAC یکی از کامپیوترهای محاسباتی اولیه و با تکنولوژی لامپ کاتدی ساخت کشور انگلستان بود و توسط پروفسور مائوریس ویلکز (Maurice Wilkes) و تیمش در آرمایشگاه ریاضی دانشگاه کمبریج University of Cambridge Mathematical Laboratory طراحی و ساخته شده بود. این کامپیوتر حافظه ای برابر با ۱۰۲۴ بایت داشت.

کامپیوتر EDSAC در سمت چپ و بازی XOX یا همان بازی مشهور tic-tac-toe در سمت راست

.

در سال ۱۹۵۸ اولین بازی ورزشی با نام تنیس برای دو نفر! (Tennis For Two) توسط فیزیکدان دانشگاه بروک هون (Brookhaven National Laboratory) مهندس ویلیام هگن باتم (William “Willy” A. Higinbotham) طراحی و اجرا شد. این بازی با زاویه دوربین از کنار یک زمین تنیس ساخته شده بود و قابلیت تعیین شدت و زاویه ضربه ها را نیز داشت که در زمان خود بسیار نوآورانه و جذاب بود.

بازی کامپیوتری تنیس برای دو نفر (Tennis For Two)

.

از دیگر بازی های ویدیویی تاثیر گذاری که ساخته شد می توان به بازی !Spacewar اشاره کرد. این بازی کامپیوتری در سال ۱۹۶۲ با رهبری و برنامه نویسی استیو راسل (Steve Russell) مهندس جوان دانشگاه ام. آی. تی (Massachusetts Institute of Technology) آمریکا (از معتبرترین مراکز تحقیقات در حوزه تکنولوژی جهان) همراه با پیتر سمسون (Pete Samson) ، مارتین گراتز (Martin Graetz) و وین ویتانم (Wayne Witaenem) طراحی و ساخته شد و بر روی یک ابر کامپیوتر (Mainframe) با نام PDP-1 اجرا می شد. PDP-1 حافظه ای برابر با ۹۲۱۶ بایت و قدرت پردازنده ۲۰۰ کیلو هرتز داشت و در سال ۱۹۵۹ ساخته شده بود. بازی !Spacewar از یک شکل سه گوش متحرک و قابل کنترل که در واقع سفینه فضایی بازی بود تشکیل شده بود و با پرتاپ نقطه هایی به عنوان تیر با اجرام آسمانی و دشمنان فضایی مقابله می کرد. این بازی رایانه ای طراحی دو بعدی تخت و دو رنگ سیاه و سفید داشت و در صفحه نمایش دایره ای کامپیوتر PDP-1 اجرا می شد. بازی کامپیوتری !Spacewar، انقلابی در برنامه های تعاملی کامپیوترها و همچنین سرآغازی بر صنعت عظیم بازی های کامپیوتری بود. بسیاری از بازی هایی کامپیوتری که در سال های بعد از آن طراحی شدند همه با الگو برداری از این بازی ساخته شدند.

بازی کامپیوتری !Spacewar

.

با آغاز دهه هفتاد میلادی، سیر تکامل بازی های کامپیوتری وارد مرحله جدیدی شد. با طراحی و استفاده عمومی از ترانزیستورها و میکرو چیپ ها و کاهش قیمت محصولاتی که از آنها استفاده می کردند، دستگاه های بازی خانگی یا کنسول های بازی به بازار آمدند و بدلیل قیمت پایین در دسترس عموم قرار گرفتند. اولین کنسولی که به بازار ارائه شد دستگاه اودیسه (Odyssey) شرکت آمریکایی مگنا وکس (Magnavox) بود. این شرکت توسط ادوین پرینهام (Edwin Prinham) و پیتر ینسن (Peter Jensen) تاسیس و مشغول به تولید لوازم الکترونیکی خانگی از جمله تلویزیون و دستگاه های پخش صوت بود.

کنسول بازی این شرکت توسط یک تیم کوچک به رهبری رالف بائر (Ralph Baer) در اواخر سال ۱۹۷۲ ساخته شد و بدین ترتیب بود که اولین نسل کنسول های بازی به بازار عرضه شد. این دستگاه در سه رنگ سفید، سیاه و قهوه ای طراحی شده بود و برای نمایش به تلویزیون های خانگی متصل می شد. قیمت این دستگاه در سال عرضه در حدود ۱۰۰ دلار (معادل با ۵۰۰ دلار امروزی) بود و با دو دسته کنترلی بازی که با سیم به دستگاه وصل می شدند عرضه می شد. طی ۳ سالی که این محصول ساخته می شد بیش از ۳۰۰.۰۰۰ دستگاه به فروش رفت. از بازی های ویدیویی شاخص این دستگاه می توان به بازی های زیردریایی Submarine و تنیس روی میز Table Tennis اشاره کرد.

کنسول بازی اودیسه از شرکت آمریکایی مگنا وکس در سمت چپ و بازی های زیردریایی Submarine در سمت راست

.

در همین سال شرکت آتاری (ATARI) که بعدها به یکی از سمبل های بازی های کامپیوتری تبدیل شد، توسط نولان باشنل (Nolan Bushnell) و تد دبنی (Ted Dabney) تاسیس شد. این شرکت با ارائه یک کنسول بازی به نام پونگ (Pong) کار خود را آغاز کرد. بازی این دستگاه شبیه ساز بازی پینگ پونگ بود که از زاویه بالا به نمایش در می آمد. از اینجا بود که رقابت بین شرکت های ساخت کنسول بازی شکل گرفت. هر شرکت با توجه به پیشرفت سریع تکنولوژی و قدرتمندتر شدن سیستم های کامپیوتری و پردازنده ها سعی در ارائه بازی های جذابتر و سرگرم کننده تر داشت و تنور رقابت هر روز داغ تر از روز قبل می شد.

ابتدا شرکت مگنا وکس (Magnavox) نسل دوم کنسول اودیسه (Odyssey) خود را با نام (Magnavox Odyssey 2) ارائه داد. این کنسول در اواخر سال ۱۹۷۸ میلادی به بازار عرضه شد و با قیمت ۱۸۰ دلاری (معادل ۶۵۰ دلار امروزی) خود مجهز به تراشه ۸۰۴۸ شرکت اینتل (Intel) با سرعت ۱۱ مگاهرتز بود. بازی ها بصورت کارتریج های مجزا ارائه می شد و امکان اجرای چندین بازی مختلف را به کاربر می داد. از نمونه بازی های محبوب این کنسول می توان به انواع بازی های کارتی، سری بازی های Quest for the Ring و سری بازی های Dangeon & Dragon اشاره کرد. استفاده از ۱۶ رنگ در طراحی بازی ها یکی از پیشرفت های این کنسول نسبت به نسل قبلی بود. از دستگاه اودیسه (Magnavox Odyssey 2) تا انتهای تولید خود در اواسط دهه ۸۰ میلادی چیزی در حدود ۲ میلیون دستگاه به فروش رفت.

نسل دوم کنسول اودیسه از شرکت شرکت مگنا وکس با نام Magnavox Odyssey 2 در سمت چپ و بازی های Picaxe Pete و Quest for the Ring در سمت راست

.

شرکت آتاری با معرفی مدل آتاری ۲۶۰۰ (Atari 2600) را در اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی ارائه کرد. این کنسول از پردازنده ۸ بیتی MOS 6507 با سرعت ۱.۲ مگاهرتز استفاده می کرد. کنترلر اصلی دستگاه نیز دسته بازی (Joystick) بود اما دستگاه قابلیت استفاده از کنترلرهای اختصاصی مثل فرمان بازی برای بازی های مسابقه ای را نیز داشت. بازی ها علاوه بر کارتریج ها توسط نوار (Tape) نیز قابل اجرا بودند. قیمت این دستگاه ۲۰۰ دلار (معادل ۷۵۰ دلار) امروزی بود و تا سال ۱۹۹۲ که از خط تولید خارج شد چیزی در حدود ۳۰ میلیون دستگاه از آن به فروش رفت. از معروف ترین بازی های این کنسول می توان به بازیهای Astrix, Pac-man, Night Driver و Indy 500 اشاره کرد.

کنسول بازی آتاری ۲۶۰۰ در سمت چپ و بازی های Indy 500 و Night Driver در سمت راست

.

در همین سال ها بود که شرکت ژاپنی نینتندو (Nintendo) نیز وارد عرصه رقابت شد و با ساخت کنسول های کوچک و قابل حمل و ارائه بازی های ساده ولی سرگرم کننده جای خود را در بین هواداران بازی های کامپیوتری باز کرد. این شرکت با معرفی کامپیوتر خانگی خود به نام فامیکام (Famicom) یا کامپیوتر خانوادگی با استفاده از پردازنده ۱۶ بیتی جای خود را در این بازار تثبیت کرد. این شرکت با ارائه بازی سوپر ماریو Super Mario که در ایران با نام قارچ خور شناخته می شد موقعیت خود را در بازار مستحکم کرد. شرکت آتاری نیز در سال ۱۹۸۷ مدل آتاری ۷۸۰۰ خود را ارائه کرد و از این دوره بود که سرعت پیشرفت و ساخت بازی های کامپیوتری بسیار زیاد شد و بازی های خاطره انگیز بسیار زیادی از جمله بازی Pitfall برای کنسول آتاری Atari ارائه شد.

کنسول بازی آتاری ۷۸۰۰ در سمت چپ و کنسول بازی نینتندو فامیکام (Famicom) یا کامپیوتر خانوادگی در سمت راست

.

با عمومی شدن استفاده از کامپیوتری های خانگی شرکت کومودور، بازار بازی ها به دست این دستگاه ها افتاد و با وجود ارائه نسل های جدید کنسول های بازی از جمله Wii شرکت نینتندو، خانواده پلی استیشن شرکت سونی، خانواده اکس باکس شرکت مایکروسافت، هنوز بهترین کیفیت بازی های کامپیوتری در اختیار کامپیوتر های خانگی است. در اوایل دهه ۱۹۹۰ نیز با ظهور شرکت هایی مثل آی دی سافت ور (ID Software)، الکترونیک آرتز (EA – Electronic Arts) ، اکتی ویژن (Activision) و کونامی (KONAMI) همراه با پیشرفت پردازنده های گرافیکی کامپیوترها و استفاده از کارت های صدا، بازی های کامپیوتری به سمت سه بعدی شدن پیش رفت و هر روز حرکات و صدا واقعی تر شد، تا جایی که در حال حاضر تشخیص واقعی بودن یا کامپیوتری بودن صحنه ها بسیار سخت است.

امروزه تنوع کنترلر ها بسیار زیاد شده و عینک های واقعیت مجازی دنیای جدید را روبروی بازیگر قرار می دهند. همچنین گوشی های هوشمند و تبلت ها نیز جای کنسول های بازی دستی را پر کرده اند و با توجه به همه گیری آنها، صنعت بازی های کامپیوتری را بیش از پیش بزرگ کرده اند. بطوریکه اکنون سالانه هزاران بازی توسط شرکت های کوچک و بزرگ برای رده های سنی مختلف و با اهداف مختلف (سیاسی، ورزشی و …)، در سبک های مختلف و کشورهای مختلف ساخته می شوند و این صنعت چند ده میلیارد دلاری را به سمت جلو پیش می برند.

در انتها لازم به ذکر است که تعداد سبک های بازی های کامپیوتری بسیار زیاد، متنوع و نزدیک به هم بوده و در آینده ای نزدیک، ما به معرفی چند سبک محبوب تر این بازی ها از جمله پلتفرمر (Platformer) ، اکشن اول شخص (First Person Shooter) ، معمایی (Puzzle) و … خواهیم پرداخت.